VDK’nın Stok Gözetim Programının Anlamı

24 Aralık 2025 tarihli yazımın başlı­ğı, ”İşletmelerde zorunlu elektronik envanter uyarısı: Hazırlanın” şeklindey­di. Yazıma, “Hadi biraz mali astrologluk yapıp 2026 ve sonrasına ilişkin tahmin­lerde bulunayım. Geçen senelerde ısrar­la gelmekte olanı anlatmış, sürekli uya­rılarda bulunmuş ve eski alışkanlıkla­rınızı unutun başka bir dönem geliyor demiştim. 2025’i kapatırken bu sefer stoklar ve üretim maliyetleri için aynı uyarıyı yapayım. Bu sene sonu itibariyle hesaplarınızı toparlayın ve yeni seneye düzgün başlayın. Bu köprüden önce son çıkış olabilir. Elektronik envanter def­teri tutma zorunluluğu geldiğinde hazır değilseniz ilk yıldan itibaren izah üstü­ne izah yapmak zorunda kalır, vergi dai­resinden işe gidecek zaman bulamayabi­lirsiniz” diye başlamıştım.

Daha yazının mürekkebi kurumadan, VDK’nın Risk Analiz Sistemince risk­li görülen mükelleflere, VDK’nın, stok bildirimine ilişkin (kurganvari) bilgi is­teme yazıları göndermeye başladığını öğrendik. Geçen hafta, DÜNYA’da kö­şe yazarı Mahmut Bülent Yıldırım’ın (26.2.2026 tarihli ) yazısının başlığı, ”Maliye Stok Denetimine Başlıyor” şek­lindeydi. Hem benim yazımı hem de M. Bülent Tiryaki’nin yazısını tekrar oku­manızı tavsiye ediyorum. Aynı şeyleri tekrar etmeyeyim.

Bölüm bölüm dijitalleşme süreci

Şunu bilmekte fayda var, e-fatura, e-irsaliye, e-gider makbuzu, e-defter tüm mükellefleri dijital ortamda çok gö­rünür ve şeffaf hale getirdi. Bu neden­le aslında belki farkında değilsiniz ama herkes şu an “kabaca” e-envantere geç­ti. E -envanter, ayrıntılı stok bildirimle­ri devreye girdiğinde, Mali İdarenin ay­rıntılı olarak mükelleflerin stoklarını iz­leyebilme dönemi başlamış olacak. VDK öteden beri sahte belge incelemeleriy­le meşgul ediliyor olmaktan şikayetçi­dir. Sahte belge incelemeleri, mali ida­renin, işletmelerde maliyet muhasebe­si ve stok hesaplarına yeterince zaman verememesi sonucu ve boşluğu yarat­mıştı. Vergi incelemelerinde da­ha ziyade indirimler, istisnalar ve giderlerle meşgul olunur ve esas konuya (stoklar ve maliyet muha­sebesine) girilemezdi. Randıman incelemeleri bu konunun etrafın­da dolaşma denemeleridir. Alt ya­pının giderek gelişmesi, tüm yön­leriyle elektronik kayıt sistemine geçilmesi, mali idareyi envanter ve stokları da denetime alma ara­yışı noktasına getirdi.

Mükelleflerin bir kısmı, stoklardan maliyetlere aktarması gereken tutarı olması gerekenden daha fazla aktarabi­liyor. Doğal olarak, bunu yapan şirket­lerde stoklar gerçeği yansıtmıyor. Her vergi affında stoklar için de af talebinde bulunulmasının, kayıtlarda görülmeyen stokların kayda alınması veya kayıtlarda görülüp stoklarda fiilen olmayan stok­larla ilgili beyanda bulunulmasının ne­deni tam da budur. Sağlıklı bir maliyet muhasebesi sistemi yoksa maliyetlerin doğru hesaplanabilmesi çok zordur. Bu durum da brüt satış kârını manipülas­yonlara hazır hale getirir.

Stok affından yararlanırken stokla­rını fazla beyan edip, bu hayali stokları bir sonraki affa kadar maliyetlere akta­rıp, böylece vergiyi istedikleri gibi ayar­layanlar varmış. Mali idare, bu nedenle, af sonrası fiili envanter çalışmaları ile hayali stok artırımlarının da peşine düş­meye çalışıyordu. Dijitalleşmenin getir­diği yeni imkânlar, artık VDK’ya, üzerin­de yeterince çalışılmamış riskli alanları, mükellefleri tespit edip üzerine gidebil­me imkânı veriyor.

Stokları riskli mükellefler nasıl belirlenmiş olabilir?

VDK'nın sitesinde yapılan açıklama­lara göre, Risk Analiz Sistemi’nde, mü­kelleflerle ilgili 1000'den fazla risk testi yapıldığı, çok çeşitli kaynaklardan top­lanan bilgiler ve mükellef beyanların­dan hareketle çok yönlü analizler ya­pılarak mükelleflerin risk gruplarına ayrıldığı ve en yüksek riskli sayılan şir­ketlerle, riskin büyüklüğüne göre ince­leme görevlendirmelerinin yapıldığını anlıyoruz.

Doğrudan da inceleme başlatmıyor, ilk etapta mükelleflerden bilgi ve iza­hat istiyorlar. Gelen bilgi ve açıklamalar şüpheyi teyit ediyorsa, mükellefler in­celemeye sevk edilecekler. İncelemeye sevk halinde, vergi müfettişlerine, yapı­lan risk değerlendirme raporları da gön­derilerek inceleme sürecinin de destek­lenmesi sağlanmaktadır.

Köprüden önce son çıkış

Önceki yazımın sonuç bölümünü pay­laşayım: "Bu sene sonunda stok hesap­larınızı fiili durumla uygun hale getirin. Fazlanız varsa kayda alın, noksanınız varsa yine gerekli kayıtları yapın. 2025 düzeltme yılınız olsun, 2026’ya düzgün başlayın. Kendinizi zorunlu elektronik envanter dönemine şimdiden hazır hale getirin. Demedi demeyin, bana da söyle­miştim dedirtmeyin.” VDK’nın gönder­meye başladığı stok bildirim yazıların­dan sonra bu uyarımı tekrar hatırlatma gereği duyuyorum.

DÜNYA 46 yaşında

Türkiye’nin alanında öncü ve köklü gazetesi DÜNYA 46 yaşında. DÜNYA, 46 yıldır her gün ekonominin, işletmelerin nabzını tutup, gündemini takip edip, bilgilendirip, Anadolu’nun sesi olma gayretinde. Son 20 yılının şahidiyim…